Rabobank pleit voor landbouw met minder volume en meer waarde

Volgens Rabobank is het huidige landbouwsysteem niet houdbaar. De landbouwsector is weliswaar productief en innovatief, maar legt tegelijkertijd een grote druk op lucht, bodem, water en biodiversiteit. Daarom is een systeemverandering nodig, waarbij voedselproductie plaatsvindt binnen de ecologische grenzen.

Kern van de visie is het principe van ‘True Value’. Daarbij worden niet alleen economische opbrengsten, maar ook effecten op klimaat, natuur, gezondheid en dierenwelzijn meegewogen en beloond. Rabobank stelt dat duurzame landbouw nu vaak geen vanzelfsprekend verdienmodel heeft. In een nieuw systeem moet dat veranderen, via een combinatie van marktbeloning, ketenafspraken en publieke vergoedingen.

Daarbij is volgens de bank een gezamenlijke aanpak nodig in de hele varkens- en verder landbouwketen, van boer tot consument. Ook supermarkten en consumenten spelen een belangrijke rol, al blijft prijs voor veel consumenten voorlopig de belangrijkste factor.

Productievolume neemt af

Rabobank verwacht dat het productievolume in de landbouw de komende jaren afneemt door strengere milieuregels en beperkte ruimte. Tegelijk hoeft dit niet te leiden tot lagere inkomens.

Volgens de bank verschuift het verdienvermogen richting hogere productkwaliteit, lagere kosten en nieuwe inkomstenbronnen, zoals natuurbeheer en koolstofopslag. Voor de melkveehouderij betekent dit onder meer dat de veestapel naar verwachting krimpt. Rabobank gaat uit van een afname van de totale veestapel met circa 20 tot 30 procent richting 2040.

Tegelijk wijst de bank op mogelijke neveneffecten, zoals het omzetten van grasland naar akkerbouw, met gevolgen voor waterkwaliteit en broeikasgasuitstoot.

Drie richtingen voor agrarische bedrijven

In het toekomstbeeld richting 2040 onderscheidt Rabobank drie hoofdrichtingen voor agrarische bedrijven. Een deel van de ondernemers zal inzetten op hoogproductieve en technologische systemen, waarbij efficiëntie en emissiereductie centraal staan. Andere bedrijven kiezen voor een natuurinclusieve aanpak, met een extensiever systeem dat meer in balans is met bodem, water en biodiversiteit. Daarnaast ziet de bank ruimte voor multifunctionele bedrijven die hun inkomen verbreden met activiteiten als recreatie, zorg of korte ketens. Volgens Rabobank kunnen deze verschillende bedrijfsmodellen naast elkaar bestaan en bieden ze elk perspectief, afhankelijk van de keuzes van de ondernemer en de regionale omstandigheden. Voor de varkenshouderij verkent de Rabobank samen met Connecting Agri & Food een verdienmodel voor drie verduurzamingsroutes in de varkenshouderij. Bijvoorbeeld het reduceren van de CO2-uitstoot op een varkensbedrijf oor gefermenteerd voer aan de varkens te verstrekken. De drie routes zijn robuustere bedrijfsresultaten doordat de diergezondheid en voerefficiëntie verbeteren. Prikkels uit de markt die duurzaamheid belonen zoals betere ketenprijzen, mogelijke rentekortingen, potentiële inkomsten uit koolstofcertificaten of maatschappelijke beloningen, zoals vrijstellingen vanuit regelgeving of betaling voor het leveren van groenblauwe diensten.

Het project moet varkenshouders helpen om varkensvlees te produceren met een lagere klimaatimpact met extra waarde. Van moeten verduurzamen naar vooroplopen en mogelijk strategisch verdienvermogen opbouwen. In de zomer zal er een rapport gepubliceerd worden met de uitkomsten van dit project.

Hele keten moet meebewegen

Rabobank benadrukt dat deze omslag alleen kan slagen als de hele keten meebeweegt. Dat vraagt volgens de bank om nauwere samenwerking, duidelijke doelen en een eerlijke verdeling van kosten en opbrengsten. Als die voorwaarden worden ingevuld, verwacht Rabobank dat de Nederlandse agrofoodsector ook in 2040 internationaal toonaangevend kan blijven, met boeren die produceren binnen ecologische grenzen en tegelijkertijd bijdragen aan voedselzekerheid en een sterke Europese positie.